دوماهیك نیكرن 1/9/2010
 
   
 
Untitled Document

ژبيركرن ... ئه‌گه‌ر  چاره‌
سعد محمد / زاخو


ژبيركرن ئه‌و سالوخه‌ته‌ يىَ كو چ گياندار ژىَ نه‌ بىَ به‌هر ب تايبه‌تى مروڤ , هه‌ر ژ وى ناڤىَ پىَ هاتى يه‌ ناڤكرن دياره‌ (إنسان) ژ په‌يڤا (نسيان) يىَ هاتى وه‌كى هوزانڤان دبيَژيت : (وَ ما سُمِيَ الإِنسانُ أِنسناً أِلاّ لِكَثْرَةِ نِسيانِهِ..... وَما سُمِيَ القَلْبُ قَلْباً أِلاّ لِكَثرَةِ تَقَلُبِهِ), ژبيركرن گه‌له‌ك ده‌ما خودانىَ خو توشى ئاتافان دكه‌ت و ل هنده‌ك ده‌مان دبيت ببيت ئيَك ژ نيعمه‌تان چونكى ئه‌گه‌ر ئه‌و ئاتاف و به‌رته‌نگييَن دژيانيَدا بو مروڤى په‌يدا دبن نه‌ هيَنه‌ ژبيركرن بىَ گومان چ كه‌س نينه‌ خو ل به‌ر بگريت, به‌لىَ چاوابيت نه‌رينيَت ژبيركرنىَ دپترن و زالكه‌ره‌كى مه‌زنه‌ بو وان شيانيَن هه‌ر كه‌سه‌كىَ هه‌ين, ڤه‌كولينيَت زانستى دبيَژن زهنا مروڤى هندا به‌ر فره‌هه‌ جهىَ (20- تا -100) هزار په‌يڤان لىَ هه‌يه‌ زيَده‌بارى زانين و وه‌رگرتنا زمانيَن جودا و دجودا و ناسكرنا ره‌وشت وتيتال وناسنانه‌مييَن ملله‌تان و زانينا رويدان وكاريَن روژانه‌ ئه‌ڤيَن تيَنه‌ ئه‌نجامدان , ئه‌ڤجا هه‌ر مروڤه‌ك به‌رامبه‌ر ڤىَ پله‌يا مه‌زن هه‌تا چ راده‌ مفاى ژى وه‌ردگريت؟ و ما نه‌ گرنگه‌ پسيارىَ بكه‌ين: ئه‌و چ ريَكن دىَ شييَن پتر پيَزانينا وه‌ربگرين؟ و بشيَن بپاريَزين ونه‌ هيَنه‌ ژبيركرن ,
ژبه‌رى خاليَن بهيَزكرنا ميَشكى بده‌ينه‌ دياركرن يا گرنكتر ئه‌وه‌ ئه‌م پسيارىَ بكه‌ين كا ئه‌گه‌ريَن ژبيركرنىَ چنه‌ يان بيَژين بوچى ئه‌م توشى ژبيركرنىَ دبين :
1-       ژبه‌ر كو ده‌مىَ كاره‌ك يان تشته‌ك ل ده‌ف مروڤى نه‌ جهىَ گرنگيىَ بيت, دىَ بيته‌ ئه‌گه‌ر بو هندىَ زى بهيَته‌ ژبيركرن .
2-       هه‌وه‌سا ئه‌گه‌ر مروڤ كوه ل تشته‌كىَ دبيت يان دخوينيت تىَ نه‌گه‌هيت يان مه‌ره‌مىَ ژىَ نزانيت.
3-       گه‌له‌ك جاران تشته‌كه‌ جهىَ گرنگييىَ يه‌ به‌لىَ ل ده‌مه‌ك و چهه‌كى نه‌ ژ هه‌ژى دىَ گوه لىَ بىَ دىَ بيته‌ ئه‌گه‌ر بو ژبيركرنىَ .
4-       نساخييَت بيولوجى و ده‌روونى و خه‌م و كوڤان دبنه‌ ئه‌گه‌ر بو ژبيركرنىَ, وهه‌روه‌سا كه‌يف و سه‌مايه‌كا بىَ توخيب ژى .
5-       ئه‌گه‌ره‌كى دى يىَ مه‌زن و پتريا خه‌لكىَ توش دبنىَ ئه‌وه‌ دمىَ كه‌سه‌ك گه‌له‌ك كاران بكه‌ت وكه‌له‌ك هزران د سه‌ريَخودا كوم بكه‌ت دىَ بيته‌ ئه‌گه‌ر بو هندىَ ئيَك يادى ده‌ربيَخيت .
6-       شه‌يتان ژى گه‌له‌ك جاران هه‌ولده‌ت تشتان ژبيرا مروڤى ب بيت ب تايبه‌تى كار و كرياريَن قه‌نج وه‌كى دقورئانا پيروزدا هاتى: ((وَ ما أَنْسانِيهِ إِلاّ الشـَّيْطانُ أَنْ أَذكُرَهُ)),
7-       كرنا گوننه‌هان ژى گه‌له‌ك جاران دبيته‌ ئه‌گه‌ر بو ژبيركرنىَ چونكى ده‌مىَ مروڤه‌ك كوننه‌هان دكه‌ت بىَ گومان ميَشكىَ وى ژى پىَ موژيَل دبيت و ئه‌و موژيل بين دبيته‌ ئه‌گه‌ر بو ده‌رئيَسختنا گه‌له‌ك پيَزانينان هه‌ر وه‌كى ئيمامىَ شافعى رازيبينا خودىَ لىَ بيت گوتى :    شَكَوْتُ إِلى وَكِيعٍ سُوءَ حِفْڤي... فَأرْشدَنِي إِلى تَرْكِ المَعاصِي
وَقـالَ إِنَ عِـلْـمَ اللهِ نـُــورٌ ..... وَنورُ اللهِ لا يُهْدى لِعاصٍ.
دبيَژيت من گازندا خو بره‌ ده‌ف ماموستايىَ خو وه‌كيعى من گوتىَ بوچى ژبه‌ركرنامن لاوازبى يه‌  ئه‌وى ئاموژگارى لمن كر ئه‌ز كوننه‌هان بهيَلم , و گوت: هنديكه‌ زانينا خودى يه‌ روناهى يه‌ و روناهيا خودىَ نينه‌ بو كه‌سه‌كىَ گوهداريا وى نه‌كه‌ت .        

ئه‌ڤ گرنكترين خالن كو دبنه‌ ئه‌گه‌ر بو ژبيركرنىَ ,
به‌لىَ يا چهىَ گرنگييىَ يه‌ ديسان ئه‌م بزانين چاره‌ چى يه‌ بو هندىَ دا بشيَن ژبيركرنىَ زالبكه‌ين و هيَزا ميَشكى كه‌شه‌بكه‌ين:
1-       راهيَنان و دوباره‌كرن : ئه‌گه‌ر هه‌ر كاره‌كىَ يان گوتنه‌كىَ ده‌مىَ ئه‌م وه‌ردگرين چه‌ند جاران دوباره‌ بكه‌ين يان ژى راهيَنانىَ ل سه‌ر بكه‌ين گومان تيَدا نينه‌ دىَ وه‌كى نه‌خشه‌كرنىَ لىَ هيَت .
2-       نڤيَسين : نڤيَسين ژبلى كوهليَبيى وه‌كى ويَنه‌كىَ دميَشكىَ مروڤيدا ددانيت بخو ئه‌گه‌ر ئه‌و نڤيَسين نه‌ مينيت ژى هه‌ر وه‌كى دبيَژن : (العِلْمُ صَيْدٌ وَالكِتابَةُ قَيْدٌ) زانين نيَچيره‌ و نڤيَسين گريَدانه‌ .
3-       پيَكڤه‌گريَدان : ده‌مىَ مروڤ بگومان بيت كو دىَ تشته‌كىَ ژبيركه‌ت باشه‌ مروڤ گريَدانه‌كىَ دناڤبه‌را وى و تشته‌كىَ ديدا چيَكه‌ت بو نموونه‌ : كه‌سه‌كىَ گوته‌ته‌ ناڤىَ من بوتانه‌ وخواندنگه‌هه‌كا نيَزيك مالاته‌ ناڤىَ وى ژى بوتانه‌ تو دشىَ هوسا دهزرا خودا بچينىَ كو ناڤىَ وى كه‌سى ناڤىَ خواندگه‌ها نيَزيك مالامه‌يه‌ , وهه‌روه‌سا ده‌مىَ تشته‌كى پيَدڤى تو سپيَدى دگه‌ل خو ببىَ كارىَ خو و تو دترسىَ ژبيربكىَ ل وى ده‌مى تو دشىَ ئه‌وى تشتى دانىَ دبن موبايلاخوڤه‌ بو نموونه‌ ده‌مىَ تو هشيار دبىَ ئيكسه‌ر دىَ بينىَ ودىَ لبيراته‌ هيَت  و هوسا....... .
4-       ب سترانكينيىَ : دبيت ئه‌ڤ خاله‌ ل ده‌ف گه‌له‌كان تشته‌كىَ نه‌سروشتى بيت به‌لى بتنىَ دىَ بيَژم چه‌ند هوزان مه‌ گوه لىَ بينه‌, به‌س مه‌ چه‌ند ژىَ ژبه‌رن ياخويايه‌ ئه‌و هوزانيَت مه‌ ب ئاواز گوه ليَبين ئه‌م دشيَن پتريا وان بيَژين .
5-       خوارنيَت ب مفا : بو نموونه‌ خوارنيَت زيَده‌ دوهن تيَدا  دبنه‌ ئه‌گه‌ر بو هندىَ فشارا خوينىَ لاواز دكه‌ت ژبه‌ر كو كارتيَكرنه‌كا نه‌رينى ل سه‌ر جوباريَن خوينىَ دكه‌ت بتايبه‌ت ئه‌ويَن دچنه‌ ميَشكى هه‌روه‌كى ڤه‌كولينا (فارمنجهام)ى دياركرى وتيَدا دبيَژت دڤيَت ژ ريَژه‌يا 25% كيَمتر ژ خوارنا دوهن دناڤدا بيت, ئانكو 75% ژ خوارنا دڤيَت هه‌ر ئيَك جار دبىَ دوهن بن.
6-       ساخله‌ميا له‌شىَ : چونكى ئه‌گه‌ر له‌ش يىَ نه‌ خوش بيت دىَ كارتيَكرنىَ ل ميَشكى ژى كه‌ت و دىَ بيته‌ ئه‌گه‌ر بو ژبيركرنىَ هه‌روه‌كى دبيَژن : ( العَقْل السَليم في الجسْم السَليم ), ئاقلىَ ساخله‌م يىَ گيانىَ ساخله‌مدا .
7-       زكرىَ خودىَ : هه‌روه‌كى خودىَ فه‌رمان ل مه‌ كرى (وَآذْكُرْ رَبَّكَ إَذا نَسِيتَ) خودىَ ل بيرا خو بينه‌ ده‌مىَ تو ژبير دكىَ .
8-       په‌يوه‌ندييَت روحى : وه‌كى كرنا نڤيَژان و خواندنا قورئانىَ و...هتد , زاناييَت پزيشكى دبيَژن ده‌مىَ مروڤ سه‌رىَ خو ددانته‌ ئه‌ردى بوو دلىَ مروڤى ئاسانتره‌ خوينىَ بهاڤيَژته‌ ميَشكى ژبه‌ر هندىَ ميَشك بهيَزتر دكه‌ڤيت وخودىَ مه‌زن به‌رىَ مه‌ روژانه‌ دايه‌ هندىَ ئه‌م ل پيَنج ده‌مان سه‌رىَ خو داننه‌ سوجدىَ ئه‌ڤه‌ بىَ گومان دىَ ميَشكىَ مه‌ بهيَزتر لىَ كه‌ت وهوسا هه‌مى ره‌نگيَت دى ييَت په‌رستنىَ .
9-       دويركه‌فتن ژ جهيَن نه‌ ئارام : وه‌ك ئه‌وان جهيَن ده‌نگ بلندى لىَ زور و هه‌روه‌سا جهيَن ديَكيل و توز و پيساتى لىَ .

10-     دويركه‌فتن ژ ڤه‌خارنيَت هشياركه‌ر : گه‌له‌ك كه‌س بتايبه‌تى قوتابى بو هندىَ دا نه‌ نڤن و زيَده‌ بخوينن ڤه‌خوارنيَت هوشياركه‌ر ڤه‌دخون وه‌كى قه‌هوىَ , ل وى ده‌مى دىَ بيته‌ ئه‌گه‌ر بو نه‌مانا بيَهڤه‌دانا مروڤى, ونه‌مانا ره‌حه‌تييىَ وبيَڤه‌دانىَ ژ ئه‌گه‌ريَن مه‌زنه‌ بو ژبيركرنىَ .


 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

web counter
   
رێڤه‌به‌رێ نڤیسینێ
صلاح قاسم
سه‌رنڤیسه‌ر
نازم صالح رێكانی
خودانێ ئمتیازێ
سامی عبدالله ئه‌تریشی